Aanbetaling voor wachtlijst stroomnet: 11 organisaties eisen ingrijpen van ACM

Netbeheerders vragen bedrijven die op de wachtlijst voor het stroomnet willen komen voortaan een aanbetaling: bij de vier regionale netbeheerders is dat 20 procent van de aansluitkosten, TenneT kondigde 10 procent aan. Elf branche- en koepelorganisaties stuurden op 28 september een brandbrief naar toezichthouder ACM omdat ze vrezen dat vooral kleinere bedrijven hierdoor worden buitengesloten, terwijl de wachttijd voor een aansluiting kan oplopen tot 2036.

Waarom deze aanbetaling er nu is

Netcongestie is al jaren het grootste knelpunt van de Nederlandse energietransitie. Eind vorig jaar stonden ruim 15.000 aanvragen voor extra netcapaciteit in de wacht; inmiddels wachten bijna 14.000 bedrijven op transportcapaciteit en bijna 9.000 opwekkers — vaak zonnepark- en batterij-eigenaren — op ruimte om terug te leveren. Netbeheerders willen met de aanbetaling voorkomen dat bedrijven voor de zekerheid meerdere aanvragen doen of een plek claimen voor een project dat nooit doorgaat. Wie serieus is, betaalt vooraf mee; wie afhaakt, laat de plek vrij voor een ander.

Het probleem: de aanbetaling zegt niets over hoe haalbaar een project is, alleen over hoeveel geld een bedrijf kan missen. Transporteur Veenstra-Fritom uit Drachten wil elektrische vrachtwagens laten rijden, maar moet eerst 15.000 euro aanbetalen voor een plek op de wachtlijst — met als vooruitzicht dat de aansluiting op zijn vroegst in 2036 klaar is. Tien jaar lang geld vastzetten, zonder garantie dat de aansluiting er ooit komt, is voor veel mkb-bedrijven niet te doen.

De coalitie van elf organisaties — waaronder Holland Solar, NedZero, Energy Storage NL, Energie Samen, TLN, FNLI en VNCI — vraagt de ACM daarom om een haalbaarheidstoets in plaats van een financiële drempel, gefaseerde betalingen, duidelijke grenzen aan de hoogte van vooruitbetalingen en meer transparantie over wachttijd, kosten en positie op de lijst. Netbeheerders en ACM hebben op het moment van schrijven nog niet inhoudelijk gereageerd op de brandbrief.

Wat betekent dit voor jouw situatie

De aanbetaling raakt niet iedereen even hard, maar de gevolgen lopen via de hele keten:

• Mkb-bedrijven met groeiplannen (elektrisch wagenpark, nieuwe machines, uitbreiding) die een zwaardere aansluiting nodig hebben, betalen nu tienduizenden tot honderdduizenden euro's vooraf voor een plek op een wachtlijst die jaren kan duren — geld dat niet meer beschikbaar is voor investeringen.
• Ontwikkelaars van zonneparken en batterijopslag merken de aanbetaling het hardst: zij vragen vaak de grootste aansluitingen aan en lopen het risico dat een project financieel al vastloopt voordat de netbeheerder ook maar begonnen is met de aansluiting.
• Huishoudens en zonnepaneelbezitters krijgen hier niet rechtstreeks mee te maken — een reguliere woningaansluiting valt niet onder deze regeling — maar voelen de onderliggende netcongestie wel indirect: trager herstel van capaciteit betekent langer wachten op eigen verzwaringen en op het moment dat terugleveren via het net weer soepel gaat.
• Zakelijke energieklanten in het algemeen krijgen door de aanhoudende congestie te maken met hogere netbeheerkosten (de ACM rekent voor 2027 op zo'n 20 procent stijging) en met de noodzaak om slimmer met bestaande capaciteit om te gaan, bijvoorbeeld via peak shaving of een dynamisch energiecontract.

Rekenvoorbeeld: van kleine aanvraag tot miljoenenproject

Het bedrag van de aanbetaling schaalt mee met de aansluitkosten. Drie situaties op basis van de bekende percentages:

• Een mkb-bedrijf vraagt bij de regionale netbeheerder een zwaardere aansluiting aan met aansluitkosten van 75.000 euro. Bij 20 procent aanbetaling zet het bedrijf 15.000 euro vast voordat de wachtlijst überhaupt in beweging komt — vergelijkbaar met het bedrag dat Veenstra-Fritom moest aanbetalen.
• Een batterijopslag- of zonneparkontwikkelaar vraagt een grotere aansluiting aan met geschatte aansluitkosten van 2 miljoen euro. Bij TenneT's aangekondigde 10 procent betekent dat 200.000 euro aanbetaling, jaren voordat er daadwerkelijk stroom door de kabel gaat.
• Een kleinere onderneming met aansluitkosten van 25.000 euro betaalt bij de regionale netbeheerder 5.000 euro vooraf — een bedrag dat voor een eenmanszaak of kleine mkb'er al zwaar kan wegen, zeker zonder zicht op een realisatiedatum.

Deze bedragen staan los van de uiteindelijke aansluitkosten zelf, die bij realisatie nog steeds volledig betaald moeten worden.

Checklist: wat kun je nu doen als ondernemer

• Vraag bij je netbeheerder expliciet naar de actuele wachttijd én de positie van jouw aanvraag op de lijst, voordat je een aanbetaling doet.
• Onderzoek of je (tijdelijk) toe kunt met je bestaande aansluiting, bijvoorbeeld door verbruik te spreiden of pieken af te vlakken (peak shaving).
• Vergelijk bij grotere investeringen eerst de business case: weegt de aanbetaling op tegen het risico dat het project vertraagt of niet doorgaat?
• Overweeg voor batterijopslag of eigen opwek een tussenstap zonder nieuwe netaansluiting, zoals een thuisbatterij of bedrijfsbatterij die pieken opvangt binnen de bestaande aansluitwaarde.
• Laat je zakelijke energiesituatie doorrekenen: soms is een andere contractvorm of leverancier voordeliger terwijl je op de wachtlijst staat. Neem gerust contact op voor een vrijblijvende check van je zakelijke energiecontract.
• Volg de reactie van de ACM op de brandbrief; die kan de komende maanden leiden tot aangepaste regels voor aanbetalingen.

Voor de meeste huishoudens verandert er door dit nieuws niets aan de eigen energierekening. Voor ondernemers met uitbreidingsplannen is het wel reden om nu goed te rekenen voordat je een aanbetaling doet, en om ondertussen te kijken of je met slimmer energiegebruik al winst kunt boeken. Twijfel je of je huidige energiecontract nog aansluit bij je situatie, laat het gratis checken door de klantenservice van WVE via klantenservice@wve.nl of 024 - 20 20 959.

Veelgestelde vragen

Moet ik als huiseigenaar met zonnepanelen ook een aanbetaling doen voor mijn aansluiting? Nee. De aanbetalingsregeling geldt voor zwaardere zakelijke aansluitingen en transportcapaciteit, niet voor een reguliere woningaansluiting. Je gewone salderings- en teruglevervoorwaarden veranderen hierdoor niet.

Wat gebeurt er met mijn aanbetaling als het project niet doorgaat of de aansluiting nooit gerealiseerd wordt? Dat is precies een van de zorgen die de elf organisaties in hun brandbrief aan de ACM noemen: er is nog geen landelijk vastgelegde regeling over teruggave. Vraag dit bij je eigen netbeheerder expliciet na voordat je betaalt.

Waarom vraagt TenneT een lager percentage dan de regionale netbeheerders? TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet en de aansluitingen die daar worden aangevraagd, zijn doorgaans veel groter in absolute bedragen. Tien procent van een miljoenenproject is in euro's al een aanzienlijk bedrag, ook al is het percentage lager dan bij de regionale netbeheerders.

Kan de ACM deze aanbetalingsregeling nog terugdraaien? Dat is op dit moment niet bekend. De ACM moet eerst inhoudelijk reageren op de brandbrief van de elf organisaties. Zolang die reactie er niet is, blijven de huidige percentages van kracht.

Bronnen

• Kritiek op aanbetaling voor plek op wachtlijst elektriciteitsnet — Change Inc
• Wie betaalt krijgt plek op wachtlijst voor stroomnet, 11 organisaties eisen ingrijpen van waakhond — Solar Magazine
• Brandbrief brede coalitie: Plek op wachtlijst stroomnet mag niet te koop zijn — Duurzaam Ondernemen
• Een aanbetaling voor netaansluiting, en dan toch jarenlang wachten? Dat kan echt niet! — TTM.nl